ҚАЗАҚСТАНДА КОЛЛЕКТОРЛАР ҚЫЗМЕТІНЕ ҚАТАҢ ТАЛАПТАР ЕНГІЗІЛДІ: ҚАРЫЗ НАРЫҒЫНДАҒЫ ЖАҢА ЕРЕЖЕЛЕРДІҢ МӘНІ МЕН САЛДАРЫ

Соңғы жылдары халықтан түскен шағымдардың көбеюі, коллекторлардың агрессивті әрекеттері мен этикалық нормалардың сақталмауы бұл саланы қайта қарауға мәжбүр етті. Енді билік қарыз өндіріп алу процесін өркениетті, реттелген және заң аясында жүргізуге басымдық беріп отыр.

Коллекторлардың байланыс жасау тәртібі қатаң шектелді

Жаңа талаптарға сәйкес, коллекторлық агенттіктер енді борышкерлерге кез келген уақытта қоңырау шала алмайды. Байланыс тек белгіленген күндер мен уақыт аралығында жүзеге асырылуы тиіс және аптасына үш реттен артық хабарласуға тыйым салынады. Бұл – азаматтардың психологиялық қысымға ұшырауын азайтуға бағытталған нақты қадам. Бұған дейін көптеген қазақстандықтар коллекторлардың күндіз-түні мазалайтынын айтып шағымданған болатын. Енді мұндай әрекеттер заң бұзушылық ретінде қарастырылады.

Барлық сөйлесулер міндетті түрде жазылады: бақылау күшейеді

Коллекторлар мен борышкерлер арасындағы барлық байланыс енді толықтай жазылып отыруы тиіс. Бұл талап екі тараптың да құқықтарын қорғауға бағытталған. Бір жағынан, азаматтар заңсыз қысым немесе қорқыту фактілерін дәлелдей алады. Екінші жағынан, агенттіктер де өз қызметінің заң аясында жүргізілгенін көрсете алады. Бұл норма нарықтағы ашықтықты арттырып, даулы жағдайларды реттеуді жеңілдетеді.

Әкімшілік жауапкершілік күшейтіледі: айыппұлдар өседі

Қазіргі таңда қолданыстағы айыппұл мөлшері жеткіліксіз деп танылып отыр. Сол себепті билік оларды бірнеше есе арттыруды жоспарлап отыр. Себебі кейбір агенттіктер үшін аз мөлшердегі айыппұлдар ешқандай тежеу факторы болмаған. Жаңа саясатқа сәйкес, заң бұзушылықтар үшін салынатын санкциялар нарықтағы тәртіпті нақты қамтамасыз ететін деңгейге жеткізіледі. Бұл ретте әкімшілік жазалар тек қаржылық емес, сонымен қатар басқарушылық деңгейде де қолданылмақ.

Басшыларға жеке жауапкершілік жүктеледі

Жаңа өзгерістердің маңызды тұстарының бірі – коллекторлық агенттіктердің басшылығына қойылатын талаптардың күшеюі. Егер заң бұзушылық анықталса, тек ұйым емес, оның жетекшілері де жауапқа тартылады. Оларға қатысты қызметтен шеттету немесе лауазымға келісімді кері қайтарып алу шаралары қолданылуы мүмкін. Бұл корпоративтік басқару мәдениетін күшейтіп, жауапсыз менеджменттің алдын алуға бағытталған.

Реестрден шығару – нарықтан толық аластау тетігі

Ең қатаң санкциялардың бірі – коллекторлық агенттікті арнайы реестрден шығару. Бұл дегеніміз – компанияның нарықта қызмет жүргізу құқығынан толық айырылуы. Мұндай шара жүйелі түрде заң бұзатын немесе азаматтардың құқықтарын өрескел бұзатын ұйымдарға қатысты қолданылады. Осы арқылы мемлекет нарықты «тазарту» және тек адал ойыншыларды қалдыру стратегиясын жүзеге асырмақ.

Өзін-өзі реттейтін ұйымдар (СРО): жаңа бақылау институты

Қазақстанда алғаш рет коллекторлық нарықта өзін-өзі реттейтін ұйымдар (СРО) құрылмақ. Бұл ұйымдар кәсіби қауымдастық ретінде жұмыс істеп, ішкі стандарттарды әзірлеумен айналысады. Сонымен қатар, олар қатысушылардың этикалық нормаларды сақтауын бақылап, қажет болған жағдайда санкциялар қолдана алады. Яғни, нарық тек мемлекеттік емес, сонымен қатар ішкі бақылау арқылы да реттелетін болады.

Этика мен стандарттар: нарық мәдениеті өзгере ме

СРО-лардың енгізілуі коллекторлық қызметтің мәдениетін түбегейлі өзгертуі мүмкін. Бұған дейін бұл сала көбіне агрессивті тәсілдерімен танылған болса, енді кәсіби стандарттар мен іскерлік этика бірінші орынға шығарылады. Халықаралық тәжірибеде мұндай модель тиімділігін дәлелдеген. Қазақстан да осы бағытқа бет бұрып отыр.

Қарыз өндіріп алу жүйесі өркениетті арнаға түсе ме

Жалпы алғанда, енгізіліп жатқан өзгерістер коллекторлық нарықты жүйелеуге, азаматтардың құқықтарын қорғауға және қаржы секторындағы сенімді арттыруға бағытталған. Егер бұл талаптар толық әрі қатаң орындалса, Қазақстандағы қарыз өндіріп алу жүйесі біртіндеп өркениетті, ашық және әділетті модельге көшуі ықтимал. Алайда оның тиімділігі бақылау мен санкциялардың нақты қолданылуына тікелей байланысты болмақ.