ТҮРКІСТАНДА ЖЫЛЫНА 2 МИЛЛИОН ТҮПКЕ ЖУЫҚ АҒАШ ПЕН ГҮЛ КӨШЕТІН ӨСІРЕТІН ЖАҢА ТҰҚЫМБАҚ САЛЫНДЫ

Климаттың өзгеруі, жаһандық жылыну, ауа сапасының нашарлауы мен шөлейттену секілді мәселелер табиғатты қорғау жұмыстарын күшейтуді талап етеді. Осыған байланысты көптеген мемлекеттер көгалдандыру көлемін ұлғайтып, жаңа орман алқаптарын қалыптастыруға, қалалардағы жасыл желек қорын көбейтуге басымдық беруде. Қазақстанда да бұл бағыттағы жұмыстар Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жүйелі түрде жүзеге асырылып келеді. Президент ұсынған «Таза Қазақстан» бағдарламасы елді мекендерді көгалдандыру, экологиялық мәдениетті қалыптастыру және табиғи ортаны жақсарту бағытындағы маңызды ұлттық бастамаға айналды.

Түркістан облысында да аталған бағдарламаны жүзеге асыру аясында кешенді жұмыстар қолға алынған. Соңғы жылдары өңірде жасыл аймақтардың көлемін арттыру, саябақтар мен гүлзарларды көбейту, көшелерді көгалдандыру және ағаш көшеттерін өсіру жұмыстары жүйелі жүргізіліп келеді. Бұл жұмыстар тек қалалардың сыртқы келбетін көркейту үшін ғана емес, өңірдің экологиялық ахуалын жақсарту, жаздың аптап ыстығын азайту, ауаның сапасын көтеру және тұрғындарға жайлы өмір сүру ортасын қалыптастыру мақсатында жүзеге асырылуда. Осындай маңызды бастамалардың бірі – Түркістан қаласында заманауи көшет өсіретін тұқымбақтың іске қосылуы.

Жаңа тұқымбақтың пайдалануға берілуі өңірді көгалдандыру бағытындағы жұмыстарды жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді. Бұған дейін көшеттердің бір бөлігі басқа өңірлерден немесе жеке кәсіпкерлерден сатып алынатын болса, енді қажетті ағаштар мен гүлдердің басым бөлігін жергілікті жерде өсіруге жағдай жасалып отыр. Бұл бюджет қаражатын үнемдеуге, көшеттердің жергілікті климатқа бейімделу деңгейін арттыруға және көгалдандыру жұмыстарын үздіксіз жүргізуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар жергілікті өндірістің дамуына, жаңа жұмыс орындарының ашылуына және аграрлық технологиялардың енгізілуіне де оң әсерін тигізеді.

Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров облыс орталығындағы жаңа тұқымбақтың жұмысымен арнайы танысып, жүзеге асырылып жатқан жобаның қазіргі жағдайын саралады. Жұмыс сапары барысында көшет өсіру технологиялары, өндірістік мүмкіндіктер, жылыжайлардың жағдайы және инфрақұрылымды дамыту жоспарлары талқыланды. Сонымен бірге өңір басшысы жауапты мамандармен пікір алмасып, тұқымбақтың өндірістік әлеуетін одан әрі арттыру, көшет түрлерін көбейту және өнім көлемін ұлғайту бағытында нақты тапсырмалар берді.

Облыс әкімі көгалдандыру мәселесінің тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті екенін ерекше атап өтті. Оның айтуынша, Мемлекет басшысы ұсынған «Таза Қазақстан» бағдарламасының негізгі мақсаты – жасыл аймақтарды көбейтіп қана қоймай, халықтың экологиялық мәдениетін қалыптастыру. Сондықтан тұрғындардың өздері де бұл іске белсенді атсалысуы қажет. Әрбір отбасы өз ауласына ағаш отырғызып, оны күтіп-баптауға көңіл бөлсе, өңірдің экологиялық жағдайы айтарлықтай жақсарады. Мұндай бастамалар қоғамда табиғатқа деген жауапкершілікті арттырып, келешек ұрпаққа қолайлы орта қалдыруға мүмкіндік береді.

Нұралхан Көшеров соңғы сегіз жылдың ішінде Түркістан қаласында жүргізілген көгалдандыру жұмыстарының нақты нәтижесі байқалып отырғанын атап өтті. Оның айтуынша, жасыл желек көлемінің ұлғаюы қаладағы микроклиматтың өзгеруіне әсер етіп, ауа температурасының біршама төмендеуіне ықпал еткен. Мамандар да ағаштардың ауадағы шаңды ұстап қалуда, көмірқышқыл газын сіңіруде және оттегінің мөлшерін арттыруда маңызды рөл атқаратынын айтады. Сондықтан көгалдандыру тек қала көркін жақсарту емес, тұрғындардың денсаулығына тікелей әсер ететін маңызды экологиялық жоба ретінде қарастырылады.

«Түркістан қаласы аумағындағы тұқымбақ» жобасының жалпы құны 400 миллион теңгені құрайды. Жалпы аумағы 10 гектар болатын нысанның құрылысы 2025 жылдың қазан айында басталған. Қысқа уақыт ішінде мұнда заманауи көшет өсіру алаңдары мен жылыжайлар салынып, алғашқы өнімдер алына бастады. Жобаны күтіп ұстаушы әрі жауапты мекеме ретінде «SK Geokart» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі белгіленген. Мамандардың айтуынша, жаңа технологиялардың қолданылуы көшеттердің сапасын арттырып, оларды қысқа мерзім ішінде өсіруге мүмкіндік береді.

Қазіргі уақытта тұқымбақта гүлдер мен ағаш көшеттерін өсіру жұмыстары жүйелі түрде жүргізілуде. Алдағы кезеңде жобаның екінші кезеңін жүзеге асыру жоспарланып отыр. Оның аясында жылыжайлардың аумағы кеңейтіліп, қосымша өндірістік алаңдар іске қосылады. Сонымен бірге нысан аумағына асфальт жол төсеу, табиғи газ тарту, ауыз су желілерін жүргізу және инженерлік инфрақұрылымды толық аяқтау көзделген. Бұл өндірістің үздіксіз жұмыс істеуіне және көшет өсіру көлемін бірнеше есеге арттыруға мүмкіндік береді.

Жобаның тағы бір маңызды бағыты – заманауи ғылыми тәсілдерді енгізу. Осы мақсатта болашақта арнайы зертхана құру жоспарланған. Зертханада өсімдіктердің сапасын арттыру, жаңа сұрыптарды бейімдеу, топырақ құрамын зерттеу және көшеттердің жергілікті климатқа төзімділігін күшейту бағытында ғылыми жұмыстар жүргізіледі. Сонымен қатар Арыс–Түркістан су жүйесінің мүмкіндіктерін тиімді пайдалану арқылы көшеттерді суару және өндіріс тиімділігін арттыру мәселелері де қарастырылып отыр.

Толық өндірістік қуатына шыққаннан кейін тұқымбақтың мүмкіндігі айтарлықтай кеңейеді. Жоспар бойынша мұнда жыл сайын 700 мың түп біржылдық гүл, 1 миллион түп жапырақты ағаш көшеті, 50 мың түп қылқанжапырақты ағаш және 100 мың түп көпжылдық гүл өсіріледі. Жалпы есептегенде, жылына шамамен екі миллионға жуық көшет өндірілмек. Бұл Түркістан облысының қажеттілігін толық қамтамасыз етіп қана қоймай, болашақта еліміздің басқа өңірлерін де жергілікті көшетпен қамтуға мүмкіндік береді.

Өндірілетін көшеттер ең алдымен Түркістан қаласы мен облыстың барлық аудан-қалаларын көгалдандыру жұмыстарына бағытталады. Олар жаңа саябақтар мен гүлзарларды абаттандыруға, орталық көшелерді, әлеуметтік нысандардың аулаларын, мектептер мен балабақшаларды, ауруханалар мен мәдениет мекемелерінің аумақтарын көгалдандыруға кеңінен пайдаланылады. Сонымен қатар тұрғын үй кешендерінің айналасын абаттандыру және жаңа қоғамдық кеңістіктерді жасыл желекпен толықтыру жұмыстары да осы тұқымбақта өсірілетін көшеттер арқылы жүзеге асырылмақ. Бұл облыстың көгалдандыру бағытындағы жұмыстарын бір орталықтан жүйелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

Жергілікті тұқымбақтың іске қосылуы көшет сатып алуға жұмсалатын шығындарды айтарлықтай қысқартады. Бұрын қажетті көшеттердің едәуір бөлігі еліміздің басқа өңірлерінен немесе жеке шаруашылықтардан сатып алынатын. Мұндай жағдайда көшеттерді тасымалдауға қосымша қаржы жұмсалып, олардың жаңа ортаға бейімделуі де белгілі бір уақытты талап ететін. Ал енді өңірдің табиғи-климаттық жағдайында өсірілген көшеттер отырғызылған жерге тез бейімделіп, жерсіну деңгейі жоғары болады. Бұл көгалдандыру жұмыстарының тиімділігін арттырып қана қоймай, бюджет қаражатын ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді.

Мамандардың айтуынша, Түркістан өңірінің табиғи-климаттық ерекшелігі көшет өсіру ісіне ерекше талап қояды. Жаз айларында ауа температурасының жоғары болуы, жауын-шашынның аз түсуі және құрғақ климат өсімдіктердің күтіміне ерекше жауапкершілікпен қарауды қажет етеді. Сондықтан жаңа тұқымбақта өңірдің климаттық ерекшелігіне төзімді ағаш түрлерін көбейтуге басымдық берілуде. Бұл олардың өміршеңдігін арттырып, отырғызылған көшеттердің ұзақ жылдар бойы өсіп, қаланың жасыл қорын көбейтуіне мүмкіндік береді.

Экологтардың пікірінше, ағаш отырғызу тек табиғатты көркейту ғана емес, қоршаған ортаны қорғаудың ең тиімді тәсілдерінің бірі саналады. Бір ағаш ондаған жыл бойы атмосферадағы көмірқышқыл газын сіңіріп, оттегі бөліп шығарады. Сонымен қатар ағаштар шаң-тозаңды азайтады, желдің күшін бәсеңдетеді, жаз мезгіліндегі аптап ыстықтың әсерін төмендетеді және қала ішінде қолайлы микроклимат қалыптастырады. Әсіресе Түркістан сияқты климаты ыстық өңірлер үшін жасыл желек көлемінің артуы тұрғындардың денсаулығына да, өмір сүру сапасына да тікелей әсер етеді.

Облыс әкімі Нұралхан Көшеров атап өткендей, соңғы сегіз жылдың ішінде Түркістан қаласының табиғи келбеті айтарлықтай өзгерді. Бұрын шөлейтті өңір ретінде сипатталған аумақта бүгінде мыңдаған ағаш жайқалып өсіп тұр. Қала көшелері, жаңа тұрғын аудандар, саябақтар мен қоғамдық кеңістіктер жасыл желекпен көмкеріліп келеді. Соның нәтижесінде қаладағы ауа температурасының біршама төмендеп, микроклиматтың өзгергені де байқалады. Бұл көгалдандыру жұмыстарының нақты нәтижесін көрсететін маңызды көрсеткіштердің бірі.

Жаңа тұқымбақтың өндірістік әлеуетін арттыру бағытындағы жұмыстар мұнымен шектелмейді. Алдағы уақытта жылыжайлардың аумағын бірнеше кезең бойынша кеңейту жоспарланған. Бұл жыл он екі ай бойы көшет өсіруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар автоматтандырылған суару жүйелері енгізіліп, өсімдіктерді күтіп-баптаудың заманауи технологиялары қолданылмақ. Мұндай жаңашылдықтар өнім көлемін көбейтіп қана қоймай, өндіріс сапасын да жаңа деңгейге көтереді.

Жобаның маңызды бағыттарының бірі – арнайы зертхана құру. Бұл зертханада өсімдіктердің жаңа сұрыптарын сынақтан өткізу, көшеттердің ауруларға төзімділігін зерттеу, топырақтың құрамын талдау және өсімдіктердің сапасын арттыру бойынша ғылыми жұмыстар жүргізіледі. Сонымен қатар халықаралық тәжірибелер енгізіліп, өңірдің климаттық жағдайына бейімделген жаңа ағаш түрлерін өсіру мәселесі де қарастырылмақ. Бұл Түркістандағы көшет шаруашылығының ғылыми негізде дамуына мүмкіндік береді.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың республика бойынша 15 миллион ағаш отырғызу жөніндегі тапсырмасы аясында Түркістан облысында биыл бір миллионнан астам ағаш отырғызу жоспарланған. Көктемгі маусымның өзінде 332 мыңнан астам көшет егілді. Ал күзгі маусымда бұл жұмыстар жалғасып, белгіленген жоспар толық орындалады. Бұдан бөлек инвесторлардың қолдауымен қосымша бір миллионнан астам ағаш отырғызу көзделіп отыр. Осылайша өңірде көгалдандыру жұмыстары жоспарланған межеден де жоғары деңгейде жүзеге асырылады деп күтілуде.

Қазіргі уақытта облыстағы барлық көшеттер 14 жергілікті тұқымбақта өсіріледі. Енді Түркістан қаласындағы жаңа заманауи кешеннің іске қосылуы бұл мүмкіндікті бірнеше есе арттырады. Жылына шамамен екі миллион түп ағаш пен гүл көшетін өсіруге қауқарлы өндіріс облыстың ішкі сұранысын толық қамтамасыз етіп қана қоймай, болашақта еліміздің басқа өңірлеріне де сапалы көшет жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде Түркістанды көшет шаруашылығының ірі орталықтарының біріне айналдыруға негіз болады.

Жалпы алғанда жаңа тұқымбақтың салынуы – тек өндірістік жоба емес, өңірдің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған ұзақ мерзімді стратегиялық бастама. Бұл кешеннің жұмысы нәтижесінде қала мен облыстың жасыл желек қоры тұрақты түрде толықтырылып, көгалдандыру жұмыстары жаңа деңгейге көтеріледі. Сонымен бірге тұрғындардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға, табиғатты қорғау ісіне қоғамның белсенді қатысуына және Түркістанды жасыл әрі жайлы өңірге айналдыруға тың серпін береді.