ДИАФРАГМАЛЫҚ ЖАРЫҚ: НЕОНАТАЛДЫ ХИРУРГИЯДАҒЫ ӨМІРГЕ ҚАУІПТІ ПАТОЛОГИЯ ЖӘНЕ ТҮРКІСТАН ӨҢІРІНДЕГІ МАМАНДАНДЫРЫЛҒАН КӨМЕК ЖҮЙЕСІ

Бұл жағдай диафрагма бұлшықетінің эмбрионалдық даму кезеңінде толық қалыптаспауы немесе кейінгі кезеңде жарақат нәтижесінде бүтіндігінің бұзылуымен сипатталады. Соның салдарынан іш қуысы мүшелері – асқазан, ішек, бауыр және көкбауыр кеуде қуысына ығысып, өкпенің қалыпты дамуын шектейді. Бұл процесс өкпенің гипоплазиясына, тыныс алу жеткіліксіздігіне және ауыр гипоксиялық жағдайға әкеледі.

Туа біткен диафрагмалық жарық көбінесе жаңа туған нәрестелерде өмірдің алғашқы сағаттарында немесе тәуліктерінде клиникалық түрде көрініс береді. Нәрестеде айқын тыныс жетіспеушілігі, цианоз, кеуде қуысының асимметриясы, іштің тартылып тұруы байқалады. Мұндай жағдайларда жедел диагностика шешуші рөл атқарады. Рентгенологиялық зерттеу, УДЗ, КТ және қан газдарын талдау арқылы диагноз нақтыланады. Ерте анықтау – өмір сүру мүмкіндігін арттыратын негізгі факторлардың бірі.

Қазіргі заманғы неонаталды хирургия мен реанимация жетістіктеріне қарамастан, туа біткен диафрагмалық жарығы бар нәрестелердің өмір сүру деңгейі әлемдік статистикада әлі де 40–60% аралығында ғана сақталуда. Бұл көрсеткіш патологияның ауырлығын және емдеу процесінің күрделілігін көрсетеді. Емдеу тек хирургиялық араласумен шектелмейді, оған дейін және кейінгі кезеңде қарқынды реанимациялық қолдау, өкпені жасанды желдету, гемодинамиканы тұрақтандыру сияқты кешенді шаралар қажет.

Диафрагмалық жарықты хирургиялық емдеу әрбір науқасқа жеке жоспарланатын күрделі процесс болып табылады. Операцияның негізгі мақсаты – іш қуысы мүшелерін анатомиялық орнына қайтару және диафрагмадағы ақауды герметикалық түрде жабу. Кейбір жағдайларда синтетикалық немесе биологиялық материалдар қолданылуы мүмкін. Хирургиялық тактика жарықтың көлеміне, орналасуына, өкпенің даму деңгейіне және баланың жалпы жағдайына байланысты таңдалады.

Соңғы жылдары минималды инвазивті хирургия, атап айтқанда торакоскопиялық әдістер кеңінен енгізілуде. Бұл әдіс тіндерге аз жарақат түсіреді, операциядан кейінгі ауырсынуды азайтады және қалпына келу кезеңін айтарлықтай қысқартады. Сонымен қатар инфекциялық асқынулар қаупі төмендейді және косметикалық нәтиже жақсарады. Дегенмен, мұндай операциялар жоғары техникалық дәлдік пен тәжірибені талап етеді, себебі неонаталдық анатомия өте нәзік және күрделі болып келеді.

Түркістан облыстық балалар ауруханасына бұл клиникалық жағдай бойынша №1 облыстық перинаталдық орталықтан өмірінің алғашқы тәулігінде А есімді жаңа туған нәресте жедел түрде жеткізілді. Нәрестенің жағдайы ауыр, тыныс алу функциясы жеткіліксіз және жалпы гемодинамикалық көрсеткіштері тұрақсыз болған. Осыған байланысты бірден көпсалалы медициналық консилиум ұйымдастырылды. Консилиумға балалар хирургі, неонатолог, анестезиолог-реаниматолог, педиатр және диагностикалық қызмет мамандары қатысты.

Консилиум нәтижесінде шұғыл хирургиялық араласу туралы шешім қабылданды. Операция алдында нәресте реанимациялық бөлімде тұрақтандырылып, өкпені жасанды желдету, оттегімен қамтамасыз ету және сұйықтық терапиясы жүргізілді. Бұл кезең операцияның сәтті өтуі үшін аса маңызды дайындық болды.

Хирургиялық кезеңде торакоскопиялық аз инвазивті әдіс қолданылды. Кеуде қуысына арнайы оптикалық құралдар енгізіліп, іш қуысы мүшелері мұқият түрде анатомиялық орнына қайтарылды. Диафрагмадағы ақау арнайы хирургиялық тігістер арқылы жабылды. Операция барысында баланың өмірлік көрсеткіштері үздіксіз мониторингте ұсталды. Анестезиологиялық бригада тыныс алу мен жүрек қызметін тұрақты бақылап отырды.

Операциядан кейін нәресте неонаталдық интенсивті терапия бөлімшесіне ауыстырылды. Бұл кезеңде өкпені қолдау терапиясы, антибиотик профилактикасы, қоректендіруді біртіндеп қалпына келтіру және жалпы жағдайын бақылау шаралары жүргізілді. Постоперациялық кезеңде инфекциялық асқынулардың алдын алу ерекше бақылауға алынды.

Қазіргі таңда операциядан кейінгі 12-тәулікте нәрестенің жағдайы тұрақты оң динамика көрсетіп отыр. Тыныс алу функциясы біртіндеп өздігінен қалыпқа келіп, оттегіге тәуелділік азайған. Гемодинамикалық көрсеткіштері тұрақтанған, жалпы жағдайы жақсаруда. Мамандар баланы кезең-кезеңімен жан сақтау бөлімінен жалпы неонаталдық бөлімшеге ауыстыруды жоспарлап отыр.

Түркістан өңірінде неонаталды хирургия мен перинаталдық көмекті дамыту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Облыстық және аудандық деңгейде перинаталдық орталықтар мен балалар хирургиясы бөлімшелері заманауи жабдықтармен қамтамасыз етіліп, кадрлық әлеует күшейтілуде. Бұл өз кезегінде күрделі туа біткен патологияларды өңір ішінде емдеуге мүмкіндік беріп, пациенттерді ірі қалаларға тасымалдау қажеттілігін азайтуда.

Мұндай жағдайлар мультидисциплинарлық тәсілдің, жедел диагностика мен жоғары технологиялық хирургияның маңыздылығын айқын көрсетеді. Диафрагмалық жарық сияқты күрделі патологияларда әрбір минут шешуші рөл атқарады. Сондықтан Түркістан облысында неонаталдық көмекті дамыту – ана мен бала өлімін азайтудағы стратегиялық бағыттардың бірі болып қала береді.