ИРАН ПАРСЫ ШЫҒАНАҒЫ ЕЛДЕРІН ТРАМПҚА ЫҚПАЛ ЕТУГЕ ШАҚЫРДЫ

Тегеран өңірдегі мемлекеттерді АҚШ президенті Дональд Трампқа ықпал етіп, әскери текетіресті тоқтатуға және келіссөздерге қайта оралуға шақырып отыр.

Reuters агенттігінің хабарлауынша, Иранның сыртқы істер министрі Аббас Аракчи Сауд Арабиясы, Катар, Түркия және басқа да өңір елдерімен байланысып, Вашингтон мен Тегеран арасындағы шиеленісті дипломатиялық жолмен шешуге ықпал етуді сұраған.

Иран тарапы әскери қақтығыстың одан әрі өршуі Парсы шығанағындағы тұрақтылыққа ғана емес, стратегиялық маңызы бар инфрақұрылым нысандарына да әсер етуі мүмкін екенін аңғартты. Бұл ретте Тегеран дипломатиялық шешімді қолдайтынын, алайда өз аумағына шабуыл жасалған жағдайда жауап беруге дайын екенін білдірді.

Иран билігінің ұстанымы бойынша, қазіргі жағдайда негізгі мақсат – қақтығысты кеңейтуге жол бермеу және тараптарды келіссөз үстеліне қайта отырғызу. Тегеран өңір мемлекеттерінің Вашингтонмен қарым-қатынасы мен ықпалын пайдаланып, АҚШ-ты әскери әрекеттерден бас тартуға шақыруын маңызды қадам ретінде қарастырып отыр.

Парсы шығанағындағы елдер де жағдайдың одан әрі ушығуына алаңдаулы. Атап айтқанда, Қатар, Оман және Сауд Арабиясы АҚШ пен Иран арасындағы келіссөздерді қайта жандандыру қажеттігін қолдайды. Өйткені өңірдегі кез келген ірі әскери қақтығыс қауіпсіздік мәселесінен бөлек, энергетика, теңіз тасымалы және халықаралық сауда бағыттарына да кері әсер етуі мүмкін.

Парсы шығанағы әлемдік энергетикалық нарық үшін стратегиялық маңызға ие аймақ саналады. Мұнда мұнай мен газ тасымалына қатысты маңызды инфрақұрылымдар, порттар және теңіз жолдары орналасқан. Сондықтан Иран мен АҚШ арасындағы текетірестің күшеюі халықаралық нарықтағы тұрақсыздық қаупін арттыруы ықтимал.

Тегеранның өңір елдеріне жасаған үндеуі осы тұрғыдан алғанда тек дипломатиялық бастама емес, қақтығыстың аймақтық деңгейге ұласуына жол бермеуге бағытталған әрекет ретінде бағаланып отыр.

Иран тарапы бір жағынан келіссөздерге дайын екенін көрсетсе, екінші жағынан әскери қысымға жауап беруге әзір екенін ашық білдіруде. Бұл жағдай Вашингтон мен Тегеран арасындағы текетірестің әлі де күрделі күйде екенін аңғартады.

Қазір өңір елдерінің алдында тұрған негізгі міндеттердің бірі – АҚШ пен Иран арасындағы шиеленісті дипломатиялық арнаға бұру және әскери қақтығыстың кеңеюіне жол бермеу. Бұл бағытта Сауд Арабиясы, Қатар және Оман секілді мемлекеттердің арағайындық бастамалары маңызды рөл атқаруы мүмкін.

Халықаралық қауымдастық үшін де АҚШ пен Иран арасындағы жағдайдың тұрақтануы маңызды. Себебі қақтығыстың ұзаққа созылуы Таяу Шығыстағы қауіпсіздік ахуалына ғана емес, әлемдік энергетикалық нарық пен халықаралық саудаға да ықпал етуі мүмкін.