ТҮРКІСТАНДА АЗЫҚ-ТҮЛІК ЖӘРМЕҢКЕСІ ШЫҒЫС БАЗАРЫНДА ЖАЛҒАСУДА

Қала тұрғындарын күнделікті тұтынатын азық-түлік өнімдерімен қолжетімді бағамен қамтамасыз етуге бағытталған бұл шара жергілікті атқарушы органдардың халықтың әлеуметтік жағдайын қолдау бағытында жүзеге асырып отырған маңызды бастамаларының бірі саналады. Әсіресе азық-түлік бағасының тұрақтылығын сақтау, тұрғындардың сатып алу қабілетін қолдау және жергілікті ауыл шаруашылығы өнімдерін кеңінен насихаттау мәселелері бүгінгі таңда ерекше маңызға ие. Осы мақсатта ұйымдастырылып отырған жәрмеңке тек сауда алаңы ғана емес, өндіруші мен тұтынушыны жақындастыратын, жергілікті кәсіпкерлердің өнімін тікелей халыққа жеткізуге мүмкіндік беретін тиімді алаңға айналып отыр. Таңертеңнен бастап Шығыс базарына ағылған тұрғындардың қарасы қалың. Әркім өзіне қажетті азық-түлік қорын тиімді бағамен алуға асығады. Бірі апталық азық-түлігін қамдаса, енді бірі ет пен сүт өнімдерін, көкөніс пен жеміс-жидекті таңдап сатып алып жатыр. Жәрмеңкенің ұйымдастырылуы да тұрғындардың ыңғайына бейімделген. Сауда қатарлары кең орналастырылып, өнімдер түрлеріне қарай реттелген. Бұл сатып алушылардың қажетті өнімді тез тауып, уақытын үнемдеуіне мүмкіндік береді. Сауда орындарының тазалығы, өнімдердің жинақы қойылуы, келушілердің еркін қозғалуына жасалған жағдай жәрмеңкенің жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын аңғартады. Осындай әлеуметтік бағыттағы сауда алаңдары тұрғындардың күнделікті тұрмысын жеңілдетіп қана қоймай, халықтың жергілікті өнімге деген қызығушылығын арттыруға да ықпал етеді. Қала тұрғындары үшін мұндай жәрмеңкелер күнделікті қажетті тауарларды тиімді бағамен сатып алудың сенімді мүмкіндігіне айналып келеді.

Жәрмеңкенің негізгі ерекшелігі – мұнда сатылып жатқан өнімдердің басым бөлігі Түркістан облысының өзінде өндірілген. Саудаға ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер, шаруа қожалықтары, қайта өңдеу кәсіпорындары және жергілікті кәсіпкерлер қатысып, өз өнімдерін тұрғындарға тікелей ұсынып отыр. Бұл өнімнің бағасына әсер ететін делдалдар тізбегін қысқартып, халыққа тауарды нарықтағы орташа бағадан төмен құнмен ұсынуға мүмкіндік береді. Әдетте өнім өндірушіден дүкен сөресіне жеткенге дейін бірнеше сауда кезеңінен өтеді. Әр кезеңде қосылатын үстеме баға соңғы құнның өсуіне әсер етеді. Ал әлеуметтік жәрмеңкеде мұндай аралық буындар болмайтындықтан, сатып алушылар сапалы әрі табиғи өнімдерді әлдеқайда тиімді бағамен сатып алады. Бұл жүйе өндірушілер үшін де тиімді. Олар өз еңбегінің нәтижесін тікелей халыққа ұсынып, тұрақты сатып алушыларын қалыптастыруға мүмкіндік алады. Сонымен қатар тұрғындар өнімнің қай жерде өндірілгенін, қалай дайындалғанын өндірушінің өзінен сұрап, толық ақпарат ала алады. Мұндай ашық байланыс тұтынушылардың жергілікті өнімге деген сенімін арттырып, өңірлік кәсіпкерліктің дамуына оң әсер етеді. Ауыл шаруашылығы саласында еңбек етіп жүрген шаруалар үшін де мұндай жәрмеңкелер өнімді өткізудің тиімді жолдарының біріне айналып отыр. Бұл өндірісті ұлғайтуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және ауыл экономикасының дамуына өз үлесін қосады.

Жәрмеңкеде ұсынылған өнімдердің түрі де өте кең. Сауда сөрелерінен тұрғындар күнделікті тұрмысқа қажетті азық-түлік тауарларының басым бөлігін таба алады. Мұнда жаңа сойылған сиыр, қой және құс еті, әртүрлі ет өнімдері, табиғи сүттен дайындалған айран, қаймақ, сүзбе, ірімшік, сары май секілді сүт өнімдері сатылуда. Сонымен қатар жаңа жиналған картоп, сәбіз, пияз, қырыққабат, қызанақ, қияр және басқа да көкөністер, маусымдық жеміс-жидектер де тұрғындардың назарына ұсынылған. Бұдан бөлек жұмыртқа, ұн, өсімдік майы, қант, күріш, қарақұмық, макарон өнімдері және халық күнделікті тұтынатын басқа да әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары сатылымға шығарылған. Әрбір өнімнің сапасына ерекше көңіл бөлініп, сатып алушыларға балғын әрі қауіпсіз азық-түлік ұсыну басты назарда ұсталған. Өнімдердің мол ассортименті әрбір отбасының қажеттілігін толық қамтуға мүмкіндік береді. Сондықтан тұрғындар бірнеше дүкенді араламай-ақ қажетті азық-түлік қорын бір жерден сатып алып, уақытын да, қаржысын да үнемдей алады. Жәрмеңкеге келген халықтың белсенділігі мұндай әлеуметтік жобалардың тұрғындар үшін қаншалықты маңызды екенін тағы бір мәрте дәлелдейді.

Жәрмеңкеде ұсынылатын өнімдердің сапасы мен қауіпсіздігіне ерекше назар аударылады. Саудаға шығарылатын азық-түлік өнімдері белгіленген санитарлық және ветеринариялық талаптарға толық сәйкес болуы тиіс. Әсіресе ет пен ет өнімдерінің, сүт және сүт өнімдерінің қауіпсіздігі, олардың сақталу температурасы, тасымалдану тәртібі, жарамдылық мерзімі тұрақты бақылауда болады. Себебі тұрғындарға ұсынылатын өнімнің бағасы қолжетімді болғанымен, оның сапасына ешқандай жеңілдік жасалмайды. Керісінше, әлеуметтік жәрмеңкелерде сатылатын өнімдердің табиғилығы мен балғындығына ерекше мән беріледі. Осы талаптардың сақталуы тұрғындардың сенімін арттырып, мұндай жәрмеңкелерге деген қызығушылықтың жыл сайын артуына ықпал етіп келеді. Жергілікті өндірушілер де өз беделіне жауапкершілікпен қарап, сапалы өнім ұсынуға мүдделі. Сондықтан мұнда ұсынылатын азық-түлік өнімдері күнделікті тұтынуға толық жарамды әрі табиғи қалпын сақтай отырып сатылымға шығарылады. Бұл тұрғындардың денсаулығын қорғауға бағытталған маңызды талаптардың бірі саналады. Сонымен қатар жәрмеңке барысында тазалықтың сақталуы, сауда орындарының талапқа сай ұйымдастырылуы, өнімдердің дұрыс сақталуы мен реттеліп қойылуы да назардан тыс қалмайды. Мұндай талаптардың барлығы сатып алушыларға жайлы әрі қауіпсіз сауда жасауға мүмкіндік береді. Халық та өнімнің сапасына көз жеткізіп, өзіне қажетті азық-түлікті сеніммен сатып алады. Бұл әлеуметтік жәрмеңкелердің тұрғындар арасында жоғары сұранысқа ие болуының басты себептерінің бірі.

Әлеуметтік азық-түлік жәрмеңкелерінің тағы бір маңызды мақсаты – ішкі нарықтағы бағаның тұрақтылығын сақтауға ықпал ету. Қазіргі таңда азық-түлік бағасының қалыптасуына көптеген фактор әсер етеді. Өндіріс шығындарының артуы, жанар-жағармай бағасының өзгеруі, логистикалық шығындар, маусымдық ерекшеліктер және сыртқы нарықтағы жағдайлар өнімнің құнына әсер етуі мүмкін. Осындай кезеңде әлеуметтік жәрмеңкелер халық үшін тиімді баламаға айналады. Өйткені мұнда тұрғындар күнделікті тұтынатын негізгі азық-түлік тауарларын нарықтағы орташа бағадан төмен құнмен сатып ала алады. Бұл өз кезегінде бөлшек сауда нарығындағы баға саясатына да белгілі бір деңгейде ықпал етіп, өнім бағасының негізсіз өсуіне тосқауыл болады. Сонымен қатар тұрғындардың азық-түлікке жұмсайтын шығыны азайып, отбасы бюджетіне түсетін салмақ жеңілдейді. Әсіресе көпбалалы отбасылар, зейнеткерлер, әлеуметтік осал топтағы азаматтар үшін мұндай жәрмеңкелер нақты әлеуметтік қолдау болып саналады. Олар сапалы әрі қолжетімді өнім сатып алып қана қоймай, күнделікті тұрмыстық шығындарын тиімді жоспарлауға мүмкіндік алады. Сондықтан мұндай сауда алаңдары әлеуметтік маңызы бар жобалардың қатарында ерекше орын алады.

Жәрмеңкенің тұрақты өткізілуі жергілікті ауыл шаруашылығы саласының дамуына да оң ықпал етеді. Өңірдегі шаруалар мен кәсіпкерлер өз өнімдерін өткізу үшін жаңа мүмкіндікке ие болады. Олар ірі сауда желілеріне тәуелді болмай, өз өнімдерін тікелей халыққа ұсынады. Бұл олардың табысын арттырып қана қоймай, өндіріс көлемін ұлғайтуға да ынталандырады. Өнімге деген сұраныстың тұрақты болуы жаңа инвестиция тартуға, ауыл шаруашылығы өндірісін кеңейтуге және қосымша жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар тұрғындардың жергілікті өнімді көбірек тұтынуы өңір экономикасының дамуына оң әсер етеді. Себебі сатып алынған әрбір жергілікті өнім облыс кәсіпкерлерінің табысын арттырып, өндірістің әрі қарай дамуына жағдай жасайды. Осылайша әлеуметтік азық-түлік жәрмеңкелері қарапайым сауда алаңы ғана емес, жергілікті өндірісті қолдайтын, кәсіпкерлікті дамытатын және халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға ықпал ететін маңызды экономикалық құралға айналып отыр.

Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік жәрмеңкелері тұрғындарды қолжетімді өніммен қамтамасыз етумен қатар, өндіруші мен тұтынушы арасындағы тікелей байланысты нығайтуда маңызды рөл атқарады. Көп жағдайда дүкен сөрелеріне дейін жеткен өнім бірнеше көтерме және бөлшек сауда кезеңдерінен өтеді. Бұл өз кезегінде өнімнің соңғы бағасының өсуіне әсер етеді. Ал жәрмеңке барысында мұндай аралық буындар қысқартылып, өндіруші өз өнімін халыққа тікелей ұсынады. Осы арқылы тұрғындар азық-түлікті тиімді бағамен сатып алса, кәсіпкерлер өз тауарын қысқа мерзімде өткізуге мүмкіндік алады. Сонымен бірге мұндай кездесулер кәсіпкерлерге сатып алушылардың пікірін тыңдап, өнім сапасы мен сұранысына қатысты ұсыныстарды ескеруге жағдай жасайды. Бұл өндірісті жетілдіруге, жаңа өнім түрлерін шығаруға және қызмет көрсету сапасын арттыруға ықпал етеді. Тұрғындар үшін де мұндай байланыс маңызды. Олар өнімнің қай жерде өндірілгенін, қандай шикізаттан дайындалғанын, сақтау ерекшеліктерін тікелей өндірушіден біле алады. Бұл азық-түлікке деген сенімді күшейтіп, жергілікті өнімді таңдауға деген қызығушылықты арттырады. Соның нәтижесінде өңірде өндірілген өнімнің нарықтағы үлесі ұлғайып, жергілікті кәсіпорындардың жұмысы жандана түседі.

Түркістан облысында ауыл шаруашылығы соңғы жылдары қарқынды дамып келе жатқан салалардың бірі саналады. Өңірде егіншілікпен қатар мал шаруашылығы, бау-бақша өнімдерін өсіру, жылыжай шаруашылығы және азық-түлік өнімдерін қайта өңдеу бағытында көптеген жобалар жүзеге асырылуда. Осындай өндірістердің өнімін тұрғындарға тиімді жолмен жеткізуде әлеуметтік жәрмеңкелердің маңызы зор. Бұл алаңдар арқылы жергілікті өнімнің бәсекеге қабілеттілігі артып, өңір ішінде өндірілген тауарлардың тұтыну көлемі көбейеді. Сонымен қатар шаруалар мен кәсіпкерлер өз өнімдерінің сапасын жетілдіруге, өндіріс көлемін ұлғайтуға және жаңа нарықтарға шығуға ынталанады. Өйткені тұрғындардың сұранысы мен сенімі кез келген кәсіпкер үшін ең басты көрсеткіштердің бірі болып табылады. Жәрмеңкеде қалыптасқан тұрақты сатып алушылар кейін де сол өндірушінің өнімін іздеп тұтынуға бейім келеді. Бұл ауыл шаруашылығы өнімдерінің өткізілу көлемін арттырып, өңір экономикасына қосымша серпін береді.

Жалпы, Түркістан қаласындағы Шығыс базарында ұйымдастырылып жатқан әлеуметтік азық-түлік жәрмеңкесі халықты сапалы әрі қолжетімді өніммен қамтамасыз етуге бағытталған маңызды әлеуметтік бастамалардың бірі болып табылады. Мұнда тұрғындар күнделікті тұтынатын азық-түлік тауарларын тиімді бағамен сатып алса, жергілікті өндірушілер өз өнімдерін тікелей өткізу мүмкіндігіне ие болады. Бұл бір жағынан бағаны тұрақтандыруға ықпал етсе, екінші жағынан өңірдегі ауыл шаруашылығы мен кәсіпкерліктің дамуына оң әсер етеді. Осындай жәрмеңкелердің тұрақты ұйымдастырылуы халықтың әлеуметтік әл-ауқатын арттыруға, азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға және отандық өнім өндірушілерді қолдауға бағытталған мемлекеттік саясаттың нақты көрінісі болып саналады. Алдағы уақытта да мұндай әлеуметтік жобалар жалғасып, тұрғындарды сапалы әрі қолжетімді азық-түлікпен қамтамасыз ету жұмыстары жүйелі түрде жүзеге асырыла береді. Бұл өз кезегінде өңірдегі әлеуметтік тұрақтылықты сақтауға, ішкі нарықтағы бағаны бақылауда ұстауға және халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға ықпал ететін маңызды құралдардың бірі болып қала береді.