РЕСЕЙДЕГІ СОҒЫСҚА ТАП БОЛҒАН ҚАЗАҚСТАНДЫҚТАР ЕЛГЕ ОРАЛДЫ

Жақындары бірнеше апта бойы ұлдарының аман-есен оралуын күтіп, әуежайдан көздеріне жас алып қарсы алды. Алайда азаматтардың елге оралуы олардың құқықтық мәселелері толық шешілді дегенді білдірмейді. Енді оларды қандай жауапкершілік күтіп тұр және Ресейде қалған өзге қазақстандықтардың елге қайтуына мүмкіндік бар ма? Осы сұрақтарға адвокат Мейірман Шекеев жауап берді.

Ресейде жұмыс істеуге барған қазақстандықтар елге екі топпен оралды. Олардың төртеуі кешкі сағат бестер шамасында, қалғандары келесі күні таңғы сағат төрттерде ұшақтан түскен. Әуежайда оларды бірнеше апта бойы балаларын елге қайтаруға күш салған ата-аналары мен жақындары күтіп алды.

Елге оралғандардың арасында шымкенттік Айнабек Келдебек те бар. Жақындары оны көздеріне жас алып қарсы алды. Бұған дейін Айнабек Ресей аумағында жүрген өзге қазақстандықтармен бірге бейнеүндеу жариялап, көмек сұраған еді.

Жас жігіттердің айтуынша, олар көрші елге күзетші болып жұмыс істеу үшін барған. Алайда уәде етілген жұмыстың орнына Украинадағы соғыс аймағына тап болған. Осы жағдайдан кейін азаматтар елге оралуға жәрдем сұрап, бейнеүндеу арқылы жұртшылыққа үн қатқан.

Адвокат Мейірман Шекеевтің айтуынша, аталған бейнеүндеуде көмек сұраған жігіттердің барлығы Қазақстанға оралған. Олардың ең жасы 18-де болса, үлкені 24 жаста.

Енді елге оралған азаматтарға қатысты құқықтық мәселе туындайды. Қазақстан заңнамасында шетелдегі қарулы қақтығыстарға қатысқаны үшін қылмыстық жауапкершілік көзделген. Алайда мұндай істерде адамның соғысқа қандай жағдайда барғаны, мақсаты мен нақты әрекеттері ескерілуге тиіс.

Адвокат Мейірман Шекеевтің пікірінше, бұл жігіттердің жағдайын басқа істермен бірдей қарастыруға болмайды. Оның айтуынша, азаматтар соғысқа қатысу мақсатында бармаған, керісінше, жұмысқа орналасамыз деп алданып қалған.

«Балалар қатты стресс алған. Соғыс шебінде жүріп, олардың психологиялық жағдайы өзгергенін байқадым. Мұны ата-аналары да айтып отыр. Негізінде, өзге елдегі қарулы қақтығысқа қатысқаны үшін қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Бірақ заңда адамның оған саналы түрде барғаны ескеріледі. Бұл жігіттер ондай мақсатпен бармаған деп есептеймін. Олардың әрекетіне тиісті құқықтық бағаны құқық қорғау органдары береді», – деді адвокат.

Осылайша, жігіттердің соғыс аймағында болғаны өздігінен олардың кінәлі екенін білдірмейді. Олардың қандай жағдайда әскери қызметке тартылғаны, келісімшарттарға қалай қол қойғаны және ұрыс қимылдарына нақты қатысқаны-қатыспағаны жан-жақты зерделенуі қажет. Сонымен бірге адвокаттың пікірі азаматтардың қылмыстық жауапкершіліктен толық босатылатынын білдірмейді. Әрбір жағдай заң талаптарына сәйкес жеке қаралып, түпкілікті шешім құзырлы органдардың тексеруі мен құқықтық бағасына байланысты болады.

Қазан айының басында жігіттердің аналары Астанаға барып, ұлдарын елге қайтаруға көмектесуді сұрап, Қазақстанның Сыртқы істер министрлігіне жүгінген. Туыстарының мәліметінше, жігіттерге Ресейде күзетші болып жұмыс істеу ұсынылған. Алайда тиісті құжаттарға қол қойғаннан кейін келісімшарттардың әскери қызметке қатысты екені белгілі болған. Осылайша, жұмыс іздеп барған азаматтар өздері күтпеген жағдайға тап болып, соғыс аймағында қалған.

Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі Ресей тарапына дипломатиялық нота жолдаған. Екі ел арасындағы келіссөздер нәтижесінде қазақстандықтардың бір бөлігі елге оралды. Дегенмен мәселе мұнымен толық шешілген жоқ. Ресейде жүрген басқа азаматтардың да тағдырына қатысты келіссөздер жалғасып жатыр.

Бұл оқиға шетелде жұмысқа орналасуды жоспарлаған азаматтар үшін де маңызды ескерту болды. Әсіресе жұмыс беруші ұсынған келісімшарттың мазмұнын мұқият тексеріп, құжаттарға қол қоймас бұрын олардың қандай міндет жүктейтінін анықтау қажет.

Қазір Қазақстан мен Ресей арасындағы келіссөздер жалғасып жатыр. Дипломатиялық арналар арқылы өзге қазақстандықтарды да елге қайтару мәселесі қарастырылуы мүмкін. Елге оралған жігіттер үшін ендігі маңызды міндет – бастарынан өткен ауыр жағдайдан кейін қалыпты өмірге оралу. Ал олардың әрекетіне құқықтық баға беру кезінде соғыс аймағына қандай жағдайда тап болғаны, алдау фактісінің бар-жоғы және әрқайсысының нақты әрекеті шешуші мәнге ие болмақ.