ТҮРКІСТАНДА ЖАҢА ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ЖОБАЛАРДЫҢ СӘУЛЕТТІК ШЕШІМДЕРІ ТАЛҚЫЛАНДЫ

Мемлекет тарапынан көрсетіліп жатқан қолдау, қолайлы инвестициялық ахуалдың қалыптасуы және инфрақұрылымның кезең-кезеңімен жаңаруы облыстың мүмкіндігін айтарлықтай кеңейтті. Бүгінде мұнда өндіріс орындары ашылып, тұрғын үй құрылысы қарқын алып, әлеуметтік және туристік инфрақұрылым жүйелі түрде дамып келеді. Осындай жұмыстардың барлығы инвестиция көлемінің артуымен тікелей байланысты. Дегенмен кез келген инвестициялық жобаның құндылығы тек салынатын қаржы көлемімен немесе ашылатын жұмыс орындарының санымен ғана өлшенбейді. Оның сәулеттік шешімі, қала кеңістігімен үйлесуі, инженерлік инфрақұрылымға сәйкестігі, экологиялық қауіпсіздігі және халыққа қолайлы орта қалыптастырудағы маңызы да ерекше назар аударуды қажет етеді. Сондықтан бүгінде жаңа жобаларды бекіту кезінде олардың сыртқы келбеті мен техникалық шешімдеріне бұрынғыдан да жоғары талап қойылып отыр.

Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, заманауи қалаларды дамыту кезінде сәулет пен инвестиция бір-бірінен ажырамайтын ұғымға айналған. Егер жаңа нысандар жүйесіз салынса немесе қаланың жалпы даму тұжырымдамасына сәйкес келмесе, бірнеше жылдан кейін көлік қозғалысы, инженерлік желілер, қоғамдық кеңістіктер мен тұрғындардың жайлылығы мәселелері туындайды. Сондықтан көптеген мемлекеттерде ірі жобалар құрылыс басталмай тұрып бірнеше мәрте кәсіби сараптамадан өтеді. Түркістан облысында қалыптасқан сәулеттік кеңес жұмысы да дәл осы қағидатқа негізделген. Кеңес инвесторлардың бастамаларын шектеу үшін емес, олардың сапасын арттыру, өңірдің ұзақ мерзімді даму жоспарына сәйкестігін қамтамасыз ету және құрылыс мәдениетін жаңа деңгейге көтеру мақсатында жұмыс істейді.

Осы бағыттағы жұмыстардың жалғасы ретінде Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің төрағалығымен сәулеттік жобалар жөніндегі кеңестің кезекті мәжілісі өтті. Бұл жиында өңірде алдағы уақытта жүзеге асырылуы жоспарланған бірнеше инвестициялық және әлеуметтік нысанның сәулеттік тұжырымдамалары жан-жақты қаралды. Кеңес барысында ұсынылған жобалардың орналасатын орны, құрылыс көлемі, инженерлік қамтамасыз етілуі, көлік қатынасына әсері, сәулеттік ерекшеліктері және қала құрылысы талаптарына сәйкестігі егжей-тегжейлі талқыланды. Әрбір жоба жеке қаралып, оған қатысты мамандардың ұсыныстары тыңдалды. Мұндай тәжірибе жобаларды бастапқы кезеңде жетілдіруге және кейін туындауы мүмкін техникалық немесе құқықтық мәселелердің алдын алуға мүмкіндік береді.

Кеңес жұмысына жауапты облыстық басқармалар, сәулет және қала құрылысы саласының мамандары, жобалаушылар мен инвесторлар қатысты. Әрбір қатысушы ұсынылған жобаларға өз саласы бойынша баға беріп, олардың артықшылықтары мен жетілдіруді қажет ететін тұстарын ортаға салды. Әсіресе нысандардың сыртқы келбеті, құрылыс материалдарының сапасы, абаттандыру жұмыстары, көгалдандыру үлесі, автотұрақтардың жеткіліктілігі, мүмкіндігі шектеулі азаматтарға арналған қолжетімділік талаптарының сақталуы және инженерлік желілерге қосылу мәселелері кеңінен талқыланды. Мұндай кешенді қарау тәсілі кейін салынатын нысандардың сапасын арттырып қана қоймай, олардың тұрғындар үшін барынша қолайлы болуына мүмкіндік береді.

Жиын барысында инвесторлар өз жобаларын егжей-тегжейлі таныстырды. Олар жүзеге асырылуы жоспарланып отырған бастамалардың негізгі мақсатын, инвестиция көлемін, құрылыс мерзімдерін, қаржыландыру көздерін және күтілетін әлеуметтік-экономикалық нәтижелерді баяндады. Сонымен қатар әрбір жобаның өңір экономикасына қосатын үлесі, жаңа жұмыс орындарын ашу мүмкіндігі, кәсіпкерліктің дамуына әсері және жергілікті өндірісті қолдау бағытындағы жоспарлары туралы мәліметтер ұсынылды. Кейбір жобалар туристік әлеуетті арттыруға бағытталса, енді бірқатары өндіріс пен қызмет көрсету саласын дамытуға негізделген. Бұл өз кезегінде Түркістан облысының экономикасын әртараптандыруға ықпал етеді.

Бүгінде Түркістан облысы республикадағы инвестициялық тартымдылығы жоғары өңірлердің бірі саналады. Мұнда мемлекет тарапынан бизнеске көрсетілетін қолдау шаралары, индустриялық аймақтардың жұмысы, инженерлік инфрақұрылымның дайын болуы және көлік-логистикалық мүмкіндіктердің артуы кәсіпкерлердің қызығушылығын күшейтіп келеді. Соның нәтижесінде жыл сайын жаңа өндіріс орындары іске қосылып, әлеуметтік нысандар салынып, қызмет көрсету саласы кеңейіп келеді. Сондықтан әрбір жаңа инвестициялық жобаның сапалы дайындалуы тек инвестор үшін ғана емес, өңірдің ұзақ мерзімді дамуы үшін де маңызды міндет саналады.

Жаңа жобаларды қарастыру кезінде сәулеттік шешімдердің сапасына ерекше көңіл бөлінді. Себебі кез келген ғимарат ондаған жылдар бойы қала келбетінің ажырамас бөлігіне айналады. Сондықтан оның сыртқы келбеті бір ғана инвестордың емес, тұтас өңірдің беделіне әсер етеді. Әсіресе Түркістан секілді тарихи маңызы зор қалада бой көтеретін нысандардың сәулеті ұлттық нақышты сақтай отырып, заманауи талаптарға жауап беруі қажет. Ғимараттардың көлемдік-жоспарлау шешімдері, қасбет материалдары, түстік үйлесімі, қоғамдық кеңістіктермен байланысы және абаттандыру элементтері қаланың жалпы архитектуралық стилімен үндес болуы тиіс.

Облыс әкімі Нұралхан Көшеров кеңес барысында әрбір жобаның сапалы әрі талапқа сай жүзеге асырылуы негізгі міндеттердің бірі екенін атап өтті. Оның айтуынша, құрылыс саласында асығыстыққа жол берілмеуі тиіс. Себебі жобалау кезеңінде жіберілген кемшіліктер кейін қосымша шығындарға, қайта жөндеу жұмыстарына немесе пайдалану барысында түрлі қолайсыздықтарға алып келуі мүмкін. Сондықтан барлық жобалар алдын ала мұқият зерделеніп, заңнама талаптарына толық сәйкес келуі қажет. Өңір басшысы жауапты басқармаларға әрбір жобаны бақылауда ұстап, құрылыс сапасына тұрақты мониторинг жүргізуді тапсырды.

Жиында Түркістанның тарихи және мәдени ерекшеліктерін сақтау мәселесі де кеңінен қозғалды. Түркістан – ғасырлар бойы қазақ халқының рухани орталығы саналып келе жатқан киелі мекен. Сондықтан мұнда бой көтеретін әрбір жаңа нысан өңірдің тарихи болмысын толықтыра түсуі қажет. Заманауи сәулет пен ұлттық дәстүрдің үйлесімді байланысы қаланың ерекше келбетін қалыптастырады. Бұл тек туристер үшін ғана емес, жергілікті тұрғындардың туған өлкеге деген мақтаныш сезімін нығайтуға да ықпал етеді. Сондықтан кеңес барысында тарихи ортаға сәйкес келмейтін немесе қала сәулетінің тұтастығына кері әсер етуі мүмкін шешімдерге ерекше назар аударылды.

Соңғы жылдары Түркістан қаласының келбеті айтарлықтай өзгерді. Жаңа әкімшілік ғимараттар, мәдениет және спорт нысандары, тұрғын үй кешендері, қонақүйлер, демалыс орындары мен инженерлік желілер пайдалануға берілді. Туризм саласын дамытуға бағытталған ауқымды жобалар жүзеге асырылып, қоғамдық кеңістіктер абаттандырылды. Қала көшелері жаңарып, көгалдандыру жұмыстары күшейді. Осындай өзгерістердің барлығы Түркістанды тек тарихи қала ретінде ғана емес, заманауи әрі жайлы өмір сүруге қолайлы орталық ретінде қалыптастыруға бағытталған мемлекеттік саясаттың нәтижесі болып саналады. Сондықтан бүгін қаралған жаңа инвестициялық жобалар да осы үлкен өзгерістердің заңды жалғасы ретінде бағаланады.

Кеңесте қаралған жобалардың басым бөлігі өңірдің экономикалық әлеуетін арттырумен қатар, халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға бағытталған. Инвестициялық бастамалардың қатарында өндірістік нысандар, қызмет көрсету саласына арналған кешендер, әлеуметтік инфрақұрылым объектілері және туристік бағыттағы жобалар бар. Мұндай әртараптандырылған тәсіл өңір экономикасының тұрақты дамуына мүмкіндік береді. Себебі бір ғана саланың дамуына сүйену ұзақ мерзімді перспективада тәуекелдерді арттыруы мүмкін. Ал өндіріс, туризм, сауда, логистика және әлеуметтік инфрақұрылым қатар дамыса, жаңа жұмыс орындары көбейіп, жергілікті бюджетке түсетін түсім көлемі де арта түседі.

Инвестициялық жобалардың тағы бір маңызды қыры – олардың мультипликативтік әсері. Кез келген жаңа кәсіпорын немесе қызмет көрсету орталығы ашылған кезде тек сол нысанның өзінде ғана емес, оған қызмет көрсететін ондаған қосымша кәсіпкерлік субъектілері де қалыптасады. Құрылыс материалдарын жеткізетін компаниялар, көлік тасымалы, коммуналдық қызметтер, қоғамдық тамақтану орындары, шағын және орта бизнес өкілдері де жаңа жобалардың іске қосылуынан пайда көреді. Сондықтан өңірде жүзеге асырылатын әрбір инвестициялық бастама экономиканың бірнеше бағытына бірдей оң ықпал етеді.

Жиында инженерлік инфрақұрылымды дамыту мәселесіне ерекше назар аударылды. Себебі қазіргі заманғы құрылыс сапалы инженерлік желілерсіз толыққанды жұмыс істей алмайды. Электр энергиясымен қамтамасыз ету, табиғи газ жүйесі, ауыз су, кәріз желісі, байланыс инфрақұрылымы және автомобиль жолдары кез келген жобаның табысты іске асырылуының негізгі шарттарының бірі болып табылады. Егер бұл мәселелер құрылыс басталғаннан кейін шешілетін болса, жоба құны артып, пайдалануға беру мерзімі ұзарып кетуі мүмкін. Сондықтан кеңес барысында әрбір нысанның инженерлік қамтамасыз етілуіне қатысты нақты есептер мен техникалық мүмкіндіктер қарастырылды.

Сонымен қатар көлік инфрақұрылымы мәселесі де жан-жақты сараланды. Жаңа ғимараттардың орналасуы көлік қозғалысына кедергі келтірмеуі, тұрғындарға қолайлы болуы және қоғамдық көлік бағыттарымен тиімді байланысуы тиіс. Автокөлік тұрақтарының жеткілікті болуы, жаяу жүргіншілер жолдарының қауіпсіздігі, велосипед инфрақұрылымын дамыту мүмкіндігі және көлік ағынын дұрыс ұйымдастыру мәселелері қазіргі заманғы урбанистика талаптарының маңызды бөлігі саналады. Сондықтан сәулеттік кеңесте бұл бағыттағы ұсыныстар да мұқият қарастырылды.

Қазіргі кезде әлемдік сәулет саласында экологиялық тұрақтылық мәселесіне ерекше мән беріледі. Түркістан облысында ұсынылған жаңа жобаларды қарау кезінде де осы бағыт назардан тыс қалған жоқ. Ғимараттардың энергия тиімділігі, табиғи жарықты барынша пайдалану, жасыл аймақтарды сақтау, ағаш отырғызу, жаңбыр суын тиімді пайдалану және қоршаған ортаға зиянды әсерді азайту мәселелері талқыланды. Заманауи құрылыс тек әдемі ғимарат салумен шектелмейді. Ол табиғатпен үйлесімді өмір сүру ортасын қалыптастыруды да көздейді.

Кеңесте жобалардың сәулеттік шешімдері егжей-тегжейлі сараланды. Мамандар ғимараттардың көлемдік-жоспарлау құрылымына, қасбеттердің көркемдік безендірілуіне, ұлттық ою-өрнек элементтерінің қолданылуына, құрылыс материалдарының сапасына және қаланың жалпы сәулеттік композициясына сәйкестігіне ерекше көңіл бөлді. Әрбір ұсынылған жоба бойынша пікір алмасу жүргізіліп, кейбір шешімдерді жетілдіру жөнінде нақты ұсыныстар берілді. Мұндай тәжірибе сәулеттік сапаны арттырумен қатар, болашақта тұрғындардың сұранысына толық жауап беретін нысандар салуға мүмкіндік береді.

Облыс әкімі Нұралхан Көшеровтің айтуынша, өңірге келетін әрбір инвестор өзін сенімді сезінуі керек. Ол үшін мемлекеттік органдар тарапынан ашық әрі түсінікті жұмыс жүйесі қалыптасуы қажет. Сонымен бірге инвесторлар да өңірдің даму талаптарын, сәулеттік нормаларды және құрылыс саласындағы заңнаманы толық сақтауы тиіс. Бұл екі тараптың өзара жауапкершілігін арттырып, жобалардың уақытылы әрі сапалы жүзеге асуына негіз болады. Инвестициялық жобалардың табысты іске асуы көбіне мемлекеттік органдар мен бизнес арасындағы тиімді әріптестікке байланысты. Соңғы жылдары Түркістан облысында осы бағыттағы жұмыстар жүйелі түрде жүргізіліп келеді.