АРЫС ҚАЛАСЫНДА 50 МЫҢ БАС ІРІ ҚАРА МАЛҒА АРНАЛҒАН БОРДАҚЫЛАУ АЛАҢЫ САЛЫНЫП ЖАТЫР

Арыс қаласына қарасты Қожатоғай ауылдық округінде 50 мың бас ірі қара малға арналған бордақылау алаңы салынып жатыр. Turkestan Agro.kz ЖШС базасында қолға алынған кешен толық қуатына шыққанда өңірдегі ең ірі өндірістік алаңдардың біріне айналмақ. Қазірдің өзінде “ақылды” фермада 30 мыңға жуық мал бордақылануда. Жоба қалдықсыз өндіріс қағидатына негізделген. Жобаның жүзеге асуы облыс әкімі Нұралхан Көшеровтің жіті бақылауында. Кешенді жүзеге асырып жатқан кәсіпкер Сырым Ертаевтің айтуынша, барлық өндірістік үдерістер, малды күтіп-бағу, азықтандыру және ветеринарлық қызмет – толық автоматтандырылған. Заманауи еуропалық технологияларды енгізу өнім сапасын арттырып, еңбек өнімділігін еселеуге мүмкіндік береді. Қазірдің өзінде дайын өнім ішкі нарықпен қатар Өзбекстан мен Тәжікстанға экспортталуда, ал алдағы жоспар –Түркия нарығына шығу. Жоба кезең-кезеңімен жүзеге асуда. Алғашқы кезеңде бордақылау алаңының құрылысына 2,9 млрд теңге, жаңбырлатып суару техникаларын алуға 1,5 млрд теңге көлемінде жеңілдетілген несие берілген. Екінші кезеңге мемлекет тарапынан 5,9 млрд теңге қолдау көрсетілуде. Қалған қаржы жеке инвестициялар есебінен қамтылған.  Кешенде аустралиялық «торлы» мал шаруашылығы әдісі қолданылуда. Бұл жүйе бойынша бордақылау алаңы арнайы секторларға бөлініп, мал жасы мен салмағына қарай топтастырылады. Әр топқа теңгерімді рацион автоматты түрде есептеліп, жүйелі күтім жасалады. Нәтижесінде малдың тез салмақ қосуы қамтамасыз етіліп, аурулардың алдын алу тиімділігі артады. Сонымен қатар санитарлық талаптар мен экологиялық стандарттарға ерекше мән берілген. Әр сектор таза сумен қамтылып, қалдықтарды шығару жүйесі толық жолға қойылған. Мал ашық әрі кең алаңда еркін қозғалыста бағылады, бұл олардың табиғи күйін сақтап, стресс деңгейін төмендетеді. Мұндай тәсіл өнім сапасын арттырып қана қоймай, өндіріс шығындарын оңтайландырады. Бүгінде шаруашылықта қазақы ақбас, әулиекөл және ангус тұқымды ірі қара өсірілуде. 4710 гектар алқапта мал азығы дақылдары егілуде, бұл кешенді толықтай өз жемшөбімен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Тәулігіне 50 мың басқа дейін 500 тонна жем беріледі. Жоба толық іске қосылғанда 100-ге жуық жаңа жұмыс орны ашылады. Қазіргі таңда 30-дан астам жергілікті тұрғын тұрақты жұмыспен қамтылған. Кешен құрылысы жыл соңында толық аяқталады деп күтілуде. Бұл бастама Түркістан облысының аграрлық әлеуетін күшейтіп, Қазақстанның ет өндірісі саласына жаңа серпін бермек.

                Арыс қаласының ауыл шаруашылығы саласында мал шаруашылығы маңызды бағыттардың бірі саналады. Өңірде төрт түлікті өсіру, мал басын көбейту, ет және сүт өнімдерін өндіру, асыл тұқымды мал шаруашылығын дамыту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді. Осы орайда мал шаруашылығының табыстылығын арттырудың және өндірісті жаңа деңгейге көтерудің тиімді жолдарының бірі – мал бордақылау алаңдарын дамыту болып табылады. Мал бордақылау алаңдарын көбейту ауыл тұрғындарының табысын арттыруға, ет өндірісін ұлғайтуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және өңірдің аграрлық әлеуетін күшейтуге мүмкіндік береді. Мал бордақылау алаңы – малды белгілі бір мерзім ішінде арнайы рационмен азықтандырып, оның салмағын арттыруға бағытталған шаруашылық нысаны. Дәстүрлі мал бағумен салыстырғанда бұл әдіс ет өндірісін жоспарлы түрде ұйымдастыруға және малдың қоңдылығын жақсартуға мүмкіндік береді. Бордақылау алаңдарында малды күтіп-бағу, азықтандыру, ветеринариялық бақылау және өнімді өткізу жұмыстары жүйелі жүргізіледі. Сондықтан мұндай шаруашылықтарды дамыту қазіргі заманғы агробизнестің маңызды бағыттарының біріне айналып отыр. Арыс қаласы үшін мал бордақылау алаңдарын дамыту ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру көлемін арттыруға мүмкіндік береді. Жеке қосалқы шаруашылықтар мен шаруа қожалықтарында өсірілген малды бордақылау алаңдарына жинақтап, оны сапалы әрі нарық талаптарына сай ет өнімі ретінде өткізуге болады. Бұл, бір жағынан, ұсақ шаруашылықтардың өнімін тиімді сатуға жағдай жасаса, екінші жағынан, өңірде тұрақты ет өндірісін қалыптастыруға ықпал етеді. Мал бордақылау алаңдарын дамытуда жем-шөп базасын қалыптастыру ерекше маңызға ие. Малдың салмақ қосуы мен ет сапасы ең алдымен оның азықтануына байланысты. Сондықтан Арыс қаласында бордақылау алаңдарын дамыту жұмыстары мал азығын өндірумен қатар жүруі қажет. Жоңышқа, жүгері, арпа және басқа да мал азықтық дақылдарды өсіру арқылы тұрақты жем-шөп қорын қалыптастыруға болады. Бұл бордақылау алаңдарының шығынын азайтып, шаруашылықтың экономикалық тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Су ресурстарын тиімді пайдалану да мал бордақылау шаруашылықтары үшін маңызды мәселе. Әсіресе климаты құрғақ аймақтарда мал шаруашылығы нысандарын сумен тұрақты қамтамасыз ету, су үнемдеу технологияларын қолдану және қажетті инфрақұрылымды дамыту қажет. Арыс қаласында ағын су мәселесін шешу бағытындағы жұмыстардың жүзеге асырылуы ауыл шаруашылығының басқа салаларымен қатар мал азығын дайындау ісіне де оң ықпал етеді. Мал бордақылау алаңдарын дамыту арқылы ауыл тұрғындарын тұрақты жұмыспен қамтуға мүмкіндік туады. Мұндай нысандарда мал күтуші, ветеринариялық маман, механизатор, жүргізуші және басқа да қызметкерлер еңбек етеді. Сонымен қатар бордақылау алаңының айналасында қосымша кәсіп түрлері дамиды. Атап айтқанда, жем-шөп дайындау, мал тасымалдау, ветеринариялық қызмет көрсету, етті өңдеу және сауда салаларына сұраныс артады. Бұл ауылдық жерлердегі кәсіпкерліктің жандануына және халықтың табысын көбейтуге ықпал етеді. Арыс қаласында мал бордақылау алаңдарын дамытуда мемлекеттік қолдау тетіктерін тиімді пайдалану маңызды. Ауыл шаруашылығы саласына берілетін жеңілдетілген несиелер, инвестициялық жобаларды қолдау, субсидиялау және кәсіпкерлікті дамыту бағдарламалары шаруалардың жаңа жобаларды жүзеге асыруына мүмкіндік береді. Қажетті қаржыландыруға қол жеткізген шаруалар заманауи жабдықтар сатып алып, мал қораларын жаңартып, өндіріс көлемін ұлғайта алады.

Бордақылау алаңдарының тиімді жұмыс істеуі үшін ветеринариялық қауіпсіздік мәселесіне де ерекше көңіл бөлінуі тиіс. Мал басын уақтылы тексеру, аурулардың алдын алу, вакцинация жүргізу және санитарлық талаптарды сақтау өнімнің сапасы мен қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Бұл ішкі нарыққа сапалы ет өнімдерін жеткізіп қана қоймай, болашақта өнімді өңдеу және өткізу көлемін арттыруға да мүмкіндік береді. Мал бордақылау алаңдарын дамыту ауыл шаруашылығы саласында кооперацияны күшейтуге жол ашады. Ұсақ шаруа қожалықтары мен жеке қосалқы шаруашылықтардың малын бір орталыққа жинап, ортақ инфрақұрылымды пайдалану арқылы шығындарды азайтуға болады. Кооперация арқылы жем-шөпті көтерме бағамен сатып алу, ветеринариялық қызметті ұйымдастыру, малды тасымалдау және дайын өнімді нарыққа шығару әлдеқайда тиімді жүзеге асады. Сонымен қатар бордақылау алаңдарын дамыту етті терең өңдеу саласының қалыптасуына да серпін береді. Мал бордақылау көлемі артқан сайын ет өңдеу кәсіпорындарына шикізат жеткізу тұрақтанады. Нәтижесінде ет өнімдерін өңдеу, сақтау, қаптау және өткізу бағытындағы кәсіпкерлік жобаларды дамытуға мүмкіндік пайда болады. Бұл ауыл шаруашылығы өнімінің қосылған құнын арттырып, жергілікті экономиканың дамуына оң әсер етеді. Бүгінде ауыл шаруашылығында заманауи технологияларды қолданудың маңызы артып келеді. Мал бордақылау алаңдарында автоматтандырылған суару және азықтандыру жүйелерін, бейнебақылауды, малдың жағдайын бақылау құралдарын және цифрлық есеп жүргізу жүйелерін енгізу шаруашылық жұмысын тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Мұндай технологиялар еңбек өнімділігін арттырып, шығындарды азайтуға және мал басының жағдайын тұрақты бақылауға жағдай жасайды. Арыс қаласының табиғи және экономикалық мүмкіндіктерін ескере отырып, мал бордақылау алаңдарын дамыту ауыл шаруашылығы саласының келешегі зор бағыттарының бірі болып табылады. Бұл салаға инвестиция тарту, жаңа жобаларды іске қосу және шаруалардың бастамаларын қолдау арқылы өңірде ет өндірісінің көлемін арттыруға болады.

                Арыс қаласында мал бордақылау алаңдарын дамыту – ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыруға бағытталған маңызды қадам. Мұндай нысандар мал шаруашылығы өнімдерінің көлемі мен сапасын арттыруға, ауыл тұрғындарын жұмыспен қамтуға, шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға және өңір экономикасын нығайтуға мүмкіндік береді. Жем-шөп базасын қалыптастыру, ветеринариялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, мемлекеттік қолдау шараларын тиімді пайдалану және заманауи технологияларды енгізу арқылы Арыс қаласында мал бордақылау шаруашылығын жаңа деңгейге көтеруге толық мүмкіндік бар. Мал бордақылау алаңдарының дамуы – аграрлық сектордың бәсекеге қабілеттілігін арттырып қана қоймай, ауылдық жерлердің әлеуметтік-экономикалық өркендеуіне де серпін беретін маңызды бастама.