АРЫС ЖАСТАРЫ ҰЛТТЫҚ СПОРТҚА БЕТ БҰРУДА

Ат үстіндегі сайыстар, күш пен ептілікті қажет ететін жарыстар, зияткерлік ойындар ғасырлар бойы ұрпақ тәрбиесінің бір бөлігі болып келді. Бүгінде ұлттық спорт түрлері заманауи спорт жүйесінің құрамына еніп, балалар мен жастар арасында кеңінен насихатталып келеді. Арыс қаласында да ұлттық спортқа қызығушылық танытатын жастардың қатары қалыптасып, қазақтың дәстүрлі ойындарын үйренуге және жарыстарға қатысуға мүмкіндік беретін бағыттар дамып келеді. Бұл үрдіс спорттық белсенділікті арттырумен қатар, жас буынның ұлттық мәдениетке деген қызығушылығын күшейтудің бір жолы саналады.

Ұлттық спорттың ерекшелігі – оның дене дайындығы мен тарихи-мәдени мазмұнды қатар қамтуында. Қазақ күресі күш пен төзімділікті талап етсе, асық ату мергендік пен дәлдікке баулиды. Тоғызқұмалақ логикалық ойлау мен есепке жүйріктікті қажет етеді. Ал ат спортына қатысты көкпар, аударыспақ, жамбы ату секілді сайыстар шабандоздың шеберлігімен қатар, атқа отыру мәдениетін, батылдық пен ептілікті талап етеді. Сондықтан ұлттық спорт түрлерінің әрқайсысы жасөспірімнің бойындағы белгілі бір қабілетті дамытуға мүмкіндік береді.

Арыста ұлттық спорттың ішінде тоғызқұмалақ, қазақ күресі және асық ату секілді бағыттардың жастар арасында насихатталуы маңызды. Бұл спорт түрлерінің артықшылығы – оларды әртүрлі жастағы балаларға бейімдеуге болады. Мысалы, тоғызқұмалақ арнайы үлкен спорттық алаңды қажет етпейді. Ал асық ату мен қазақ күресі үшін де тиісті жабдық пен дайындық орны болған жағдайда балаларды жүйелі түрде жаттықтыруға мүмкіндік бар. Осы арқылы ұлттық спорт тек мерекелік іс-шараларда көрсетілетін ойын емес, тұрақты жаттығу мен жарысқа дайындықтың бір бөлігіне айналады.

Ұлттық спортқа жастарды тартуда жарыстардың орны бөлек. Кез келген спорт түріне қызығушылықты арттырудың тиімді тәсілдерінің бірі – қатысушыға өз қабілетін сынауға мүмкіндік беру. Жарысқа дайындалған жас жаттығу тәртібін сақтауға, өз нәтижесін бақылауға және қарсыласының шеберлігін бағалауға үйренеді. Жеңіске жеткен жағдайда өзіне деген сенімі артады, ал жеңілген кезде кемшілігін түзеп, қайта дайындалуға талпынады. Осы тұрғыдан алғанда ұлттық спорт жарыстары жастардың физикалық дайындығымен бірге мінезін де шыңдайды.

Арыста ұлттық спорт түрлерінен ұйымдастырылатын шаралар жас буынға дәстүрлі ойындарды тәжірибе жүзінде таныстыруға жол ашады. Әсіресе тоғызқұмалақ сияқты зияткерлік ойындарға қатысатын балалардың ойлау қабілетін дамытуға мүмкіндік мол. Ойын барысында бірнеше жүрісті алдын ала жоспарлау, қарсыластың әрекетін болжау және шешім қабылдау қажет. Бұл қасиеттер спорт алаңынан тыс уақытта да пайдалы. Сондықтан ұлттық спорттың тәрбиелік мәнін тек дене дайындығымен шектеуге болмайды.

Қазақ күресінің де жастар тәрбиесінде өзіндік орны бар. Күреспен айналысатын спортшы тұрақты жаттығуды, тәртіпті және физикалық дайындықты талап етеді. Сонымен қатар қарсыласына құрметпен қарау, спорттық ережені сақтау және жеңілісті дұрыс қабылдау мәдениеті қалыптасады. Қазақ күресінің ұлттық спорт ретіндегі ерекшелігі де осында. Ол жастарды күш сынасуға ғана емес, спорттық әдепті сақтауға үйретеді.

Ұлттық спортқа деген қызығушылықты арттыратын тағы бір фактор – оның қазіргі жарыс форматтарына бейімделуі. Бұрын ұлттық ойындар көбіне ұлттық мерекелер мен той-томалақтарда ұйымдастырылса, бүгінде олар спорттық күнтізбеге еніп, қалалық, аудандық, облыстық және республикалық деңгейдегі жарыстарда өткізіледі. Бұл спорт түрлерінің кәсіби деңгейде дамуына мүмкіндік береді. Жас спортшы өз нәтижесін басқа өңірлердің өкілдерімен салыстырып, жоғары деңгейдегі жарыстарға шығуға мақсат қоя алады.