ТРАМП ИРАНМЕН КЕЛІССӨЗДЕРДІ ТОҚТАТТЫ

Трамп бұл мәлімдемені АҚШ пен Иранға арналған 60 күндік келіссөз кезеңі аяқталғаннан кейін жасады.

Трамп мәлімдемесін Truth Social әлеуметтік желісінде жариялады. Ол Иранға қатысты әскери қысымның жалғасатынын аңғарытып, АҚШ әскери-теңіз күштерінің Иран порттарына енгізген блокадасы толық көлемде сақталатынын жазды.

Сонымен қатар АҚШ президенті Ормуз бұғазы ашық әрі жұмыс істеп тұрғанын мәлімдеді. Оның сөзінше, су жолындағы теңіз миналарының барлығы жойылған немесе залалсыздандырылған.

Алайда Трамптың бұл мәлімдемесіне Иран тарапы келіспейді. Тегеран бұғаздың әлі де жабық екенін айтып отыр. Иранның жоғары лауазымды келіссөз жүргізушісі Мұхаммад Бақер Қалибаф АҚШ маусым айында жасалған уақытша келісім талаптарын орындамайынша, Ормуз бұғазы ашылмайтынын мәлімдеді. Тегеран Вашингтоннан Иран порттарына қойылған блокаданы алып тастауды, мұнай санкцияларын жоюды, бұғатталған активтерді босатуды және әскери операцияларды тоқтатуды талап етуде.

АҚШ пен Иран арасындағы уақытша келісім маусым айында жасалған болатын. Құжат тараптарға соғысты тоқтату, Ормуз бұғазы арқылы теңіз қатынасын қалпына келтіру және Иранның ядролық бағдарламасына қатысты мәселелерді шешу жөнінде 60 күн ішінде кең ауқымды келісім әзірлеуге мүмкіндік берген. Алайда белгіленген мерзім аяқталғанымен, түпкілікті келісімге қол жеткізілген жоқ.

Келіссөздер барысында тараптар бірқатар негізгі мәселеде ортақ ұстанымға келе алмады. Вашингтон Ираннан әскери белсенділігін шектеп, келісілген талаптарды орындауды талап етсе, Тегеран ең алдымен АҚШ-тың блокадасы мен санкцияларын алып тастауды және әскери қысымды тоқтатуды көздейді.

Соңғы күндері АҚШ пен Иран арасындағы байланысты қайта жандандыру мүмкіндігі туралы түрлі мәлімет тараған еді. Алайда 18 тамызда Трамп мұндай келіссөздердің жүргізіліп жатпағанын және жаңа кездесулер белгіленбегенін ашық айтты. Reuters мәліметінше, Иран тарапы дипломатиялық үдерістің тұралап қалғанын айтып, әскери ұстанымын қатайтуы мүмкін екенін ескерткен.

Ормуз бұғазы төңірегіндегі қарама-қайшы мәлімдемелер халықаралық нарыққа да әсер етіп отыр. Бұл бағыт әлемдік мұнай тасымалы үшін аса маңызды болғандықтан, су жолындағы тұрақсыздық мұнай бағасының өсуіне және тасымал тәуекелдерінің артуына себеп болып отыр. 19 тамызда Brent маркалы мұнай бағасы төртінші күн қатарынан өскен.

Осылайша, АҚШ пен Иран арасындағы 60 күндік дипломатиялық кезең нақты келісімсіз аяқталып, екі ел арасындағы текетірес қайта күшейіп отыр. Вашингтон әскери және экономикалық қысымды сақтауға ниетті болса, Тегеран блокаданы, санкцияларды және АҚШ-тың әскери қатысуын тоқтатуды талап етуде. Қазіргі жағдайда келіссөздердің қашан қайта басталатыны әзірге белгісіз.