МӘМС ЖҮЙЕСІНІҢ МАҚСАТЫ, ҚАРЖЫЛАНДЫРУ ТЕТІГІ ЖӘНЕ ДЕНСАУЛЫҚ САҚТАУ САЛАСЫН ДАМЫТУДАҒЫ РӨЛІ

Оның негізгі түпкі мақсаты – медициналық қызметтерді тұрақты қаржыландыру жүйесін қалыптастыру арқылы денсаулық сақтау саласының тиімділігін арттыру және әрбір азаматқа, оның ішінде әлеуметтік осал топтарға сапалы әрі қолжетімді медициналық көмекті тең дәрежеде қамтамасыз ету. Бұл жүйе тек қаржылық механизм емес, сонымен қатар мемлекет, жұмыс беруші және азамат арасында денсаулық үшін ортақ жауапкершілік қағидатын қалыптастыратын әлеуметтік институт ретінде қарастырылады.

МӘМС жүйесі 2020 жылдан бастап ресми түрде іске қосылып, еліміздің денсаулық сақтау жүйесінде түбегейлі өзгерістерге негіз қалады. Бұған дейін медициналық қызметтер негізінен мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылса, жаңа жүйе қаржыландыру көздерін әртараптандыру арқылы саланың тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталды. Бұл өзгеріс медициналық ұйымдардың қаржылық тәуелсіздігін арттырып, материалдық-техникалық базаны жаңартуға, кадрлық әлеуетті күшейтуге және қызмет көрсету сапасын жақсартуға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, жүйе медициналық қызметтерге деген нақты сұранысты анықтап, ресурстарды тиімді бөлуге жол ашты.

МӘМС жүйесінің қаржыландыру механизмі бірнеше негізгі қатысушыға негізделген. Біріншіден, жұмыс берушілер өз қызметкерлері үшін жарна төлейді. Екіншіден, мемлекет әлеуметтік осал топтар үшін жарна аударып, олардың медициналық қызметтерге толық қолжетімділігін қамтамасыз етеді. Үшіншіден, азаматтар өз табысына байланысты жарна төлейді. Бұл модель «ортақ жауапкершілік» қағидатына негізделген, яғни денсаулық сақтау жүйесін қаржыландыру тек мемлекеттің емес, бүкіл қоғамның міндеті ретінде қарастырылады. Осындай тәсіл жүйенің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етеді және медициналық көмектің сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

МӘМС арқылы көрсетілетін медициналық қызметтердің ауқымы да айтарлықтай кең. Жүйе аясында азаматтар амбулаториялық-емханалық көмек, жоспарлы және шұғыл стационарлық ем, жоғары технологиялық диагностикалық зерттеулер (КТ, МРТ, УДЗ), күрделі хирургиялық операциялар, оңалту қызметтері және көптеген мамандандырылған медициналық көмектерді ала алады. Бұл қызметтердің барлығы медициналық сақтандыру пакеті арқылы қаржыландырылады, яғни азаматтар үшін тегін немесе қолжетімді негізде ұсынылады. Мұндай мүмкіндік халықтың медициналық көмекке тең қол жеткізуін қамтамасыз етеді.

Сонымен қатар МӘМС жүйесі мен кепілдендірілген тегін медициналық көмек пакеті (ГОБМП) арасындағы айырмашылықты түсіну маңызды. ГОБМП – әрбір азаматқа мемлекет тарапынан міндетті түрде көрсетілетін базалық медициналық қызметтер жиынтығы. Оған жедел жәрдем, инфекциялық ауруларды емдеу, профилактикалық екпелер және алғашқы медициналық көмек кіреді. Ал МӘМС пакеті кеңейтілген медициналық қызметтерді қамтиды және сақтандырылған азаматтарға жоғары технологиялық ем алу мүмкіндігін береді. Осы екі жүйе бірін-бірі толықтырып, денсаулық сақтау саласының кешенді моделін қалыптастырады.

Мемлекет тарапынан әлеуметтік әл-ауқаты төмен азаматтарға ерекше қолдау көрсетіледі. Бұл санатқа балалар, зейнеткерлер, мүгедектігі бар азаматтар, жұмыссыздар және әлеуметтік жағынан осал топтар жатады. Олардың МӘМС жарнасын мемлекет төлейді, бұл олардың медициналық қызметтерге толық қол жеткізуіне мүмкіндік береді. Мұндай саясат әлеуметтік теңдікті қамтамасыз етуге және қоғамдағы денсаулық сақтау қызметтеріне қолжетімділікті арттыруға бағытталған. Бұл өз кезегінде халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға тікелей әсер етеді.

МӘМС жүйесінің енгізілуі денсаулық сақтау саласында бірқатар оң өзгерістерге алып келді. Біріншіден, медициналық қызметтердің қолжетімділігі артты, әсіресе қымбат диагностикалық және емдік процедуралар кеңірек қолданыла бастады. Екіншіден, пациенттерге көрсетілетін қызмет сапасы жақсарды, себебі медициналық ұйымдар бәсекелестік ортада жұмыс істей бастады. Үшіншіден, кезек күту уақыты қысқарып, жоспарлы емдеу жүйесі жетілдірілді. Төртіншіден, ауыл мен қала арасындағы медициналық қызмет сапасындағы айырмашылық біртіндеп азаюда.

Сонымен қатар жүйенің даму барысында бірқатар қиындықтар да байқалды. Атап айтқанда, азаматтардың сақтандыру жүйесі туралы ақпараттануының жеткіліксіздігі, кейбір өңірлерде қаржыландыру жүктемесінің тең бөлінбеуі және цифрлық жүйелерді толық игеру мәселелері бар. Дегенмен, бұл мәселелер кезең-кезеңімен шешілуде. Денсаулық сақтау саласын цифрландыру, электронды денсаулық паспорттарын енгізу және eGov жүйесі арқылы қызметтерді қолжетімді ету – осы бағыттағы маңызды қадамдар болып табылады.